Stijn Vranken - Wees gerust, maar niet hier
Soms verrassend
Onlangs verscheen de tweede bundel van de Antwerpse dichter Stijn Vranken. Vranken is een geliefde gast op literaire festivals in België en Nederland en heeft zijn eigen poetry slam-podium opgericht: de Sprekende Ezels. Hij heeft met zijn luchtige gedichten en zijn performerskills een perfecte kruising gevonden tussen stand-upcomedy en dichtvoordracht. Met zijn charmante stem en gevoel voor humor krijgt hij het publiek gemakkelijk aan zijn voeten.
Wees gerust, maar niet hier bevat negenenveertig gedichten over de altijd succesvolle poëtische onderwerpen seks en liefde, leven en dood en de problematiek rondom het iets en het niets zijn. Dat laatste thema is precies wat speelt bij mijn oordeel over deze bundel: verdienen Vrankens gedichten alle lof voor zijn grappige vondsten en poëtische volmaaktheid of moeten ze worden afgebrand vanwege het oppervlakkige karakter en de pretentieuze streberigheid naar dichterschap. Voor beide mogelijkheden valt iets te zeggen, dus dat is wat ik ga doen.
Ironie
De bundel is een eigenzinnige verzameling van grappige hersenspinsels en nauwkeurige dichtkunst. Het ‘Gedicht voor lezers tussen de lijnen’ bevat alleen een titel en verder een lege pagina, waarmee Vranken ironisch gebruik maakt van het gezegde ‘tussen de regels doorlezen’. Misschien draagt hij hier ook zijn poëtica uit, dat zijn gedichten gelezen moeten worden zoals het er staat en er niet gezocht hoeft te worden naar een diepere betekenis. Maar door deze interpretatie ga ik juist voorbij aan deze poëtica, waardoor de ironie versterkt wordt.
Met ‘We, sex & sun’ bewijst Stijn Vranken bovendien dat hij meer in zich heeft dan enkel taalgrapjes. Hij weet met zijn gevoel voor taal en pakkende beelden zware thema’s luchtig te brengen en luchtige thema’s tot poëzie te verheffen:
En dan weer die enorme dagen
Waarin het licht van geen ophouden weet
En wij niets kunnen dan alle tijd hebben
En delen. Door duizend ongeveer.
En dan daarna die dunne nachten
Die ons vaak pas in de ochtend treffen
En waaronder we dan slapen bijvoorbeeld
Met wie we nog niet wisten te vergeten.
Onnatuurlijk
Deze kwaliteit betreft slechts een deel van de bundel. In andere gedichten lijkt Vranken het oppervlakkige light verse te compenseren met uitgedokterde klankherhalingen, witregels, stijlfiguren en ander gedragen taalgebruik. Het gedicht ‘Niet alles wordt groter’ is kenmerkend voor deze overcompensatie. De eerste strofe bevat een aardige oneliner ‘Al blijft wakker worden / een goede gewoonte, / we doen het meestal erg lelijk.’ Deze strofe op zich zou goed door kunnen gaan als light verse, maar Vranken wil niet enkel snaakse oneliners: hij wil ook bewijzen dat hij wel degelijk voor dichter gestudeerd heeft en sluit het gedicht daarom met de strofe ‘Want alles wordt groter / van dichtbij, alles / behalve blijkbaar wij.’ Woordherhaling, rijm, metrumbreuk, inversie: het zit er allemaal in en is ook niet onaardig, maar het wordt te duidelijk dat hij er een mooi gedicht van probeert te maken, waardoor het onnatuurlijk overkomt.
Veel van zijn poëtische bevindingen liggen er iets te dik bovenop en hij vervalt af en toe in clichés, zoals zijn paradoxen: ‘ook ik dood de tijd / met dit leven.’, ‘het water ontvlamt’ of regels als ‘niets, zwijg je’ of ‘zeg je plots, en ik zwijg / koortsachtig naar je lippen.’ Hiermee lijkt hij zijn gedichten meer intellectuele bagage te willen geven, maar deze trekken juist zijn goede gedichten naar beneden, waardoor de bundel zijn charme verliest. Wees gerust, maar niet hier kan soms verrassend uit de hoek komen, maar om echt plezier te beleven aan Stijn Vranken, kun je beter een van zijn optredens bezoeken.
Willem Dieleman
Stijn Vranken, Wees gerust, maar niet hier
paperback, 56 blz, € 19,95
De Bezige Bij Antwerpen, ISBN 908 54 2277 9
