Rachida Lamrabet - De man die niet begraven wilde worden

Man onder bureau

‘En wanneer ik alleen nog dat getik hoorde en alle andere geluiden die er in huis waren had uitgeschakeld, telde ik tot drie en was er van overtuigd dat de regen zou ophouden wanneer ik mijn ogen weer opende’. Aan het woord is Moncif, de hoofdpersoon uit De man die niet begraven wilde worden, die we aantreffen liggend onder een bureau in een donker kantoor. Gaandeweg wordt duidelijk dat we ons in een rouwcentrum bevinden. Vanuit dit vervreemdende beeld neemt Rachida Lamrabet (1970) ons in haar meest recente roman mee op reis. Wat brengt de man in vredesnaam op die plek?, vragen we ons af. Terwijl we wachten op de handeling die zich later ter plaatse zal voltrekken, ontvouwt zich aan de hand van Moncifs herinneringen een beeld van de man die hij is: iemand met een conflictvermijdende levenshouding en gebrek aan daadkracht, die paradoxaal genoeg onmiskenbaar richting hebben gegeven aan zijn levensloop.

Cultuurgebonden opvattingen
Net als in haar bekroonde romans Vrouwland (2007) en Een kind van God (2008) schrijft Lamrabet, die in het dagelijks leven als juriste werkzaam is bij het Centrum voor gelijkheid van kansen, in De man die niet begraven wilde worden over thema’s die met onze multiculturele samenleving te maken hebben. Zo strandt het huwelijk van Moncif mede doordat zijn vrouw Nora er steeds sterker naar verlangt terug te keren naar de traditionele moslimwaarden en -gebruiken. Zelf wilde Moncif zich graag afzetten tegen diezelfde wortels die zo sterk verweven zijn met zijn even dominante als behoudzuchtige vader, maar hij neemt geen duidelijk standpunt in: ‘Naar mijn gevoel stelde ik mezelf net genoeg vragen om een evenwichtig leven te leiden, ik liet net voldoende twijfels toe om niet voortdurend te hoeven wankelen’.
Als zijn broer Hamid wil trouwen met de autochtone Isabel, wordt er van Moncif bemiddeling gevraagd tussen de onverenigbare cultuurgebonden opvattingen van zijn ouders enerzijds en zijn vooruitstrevende broer anderzijds. Moncif faalt als hij vanuit zijn valse verlangen naar harmonie iedereen tevreden wil stellen, en alle betrokkenen keren zich tegen hem.
Dan wordt duidelijk dat er ook nog een zusje was, Nashida. Tijdens hun jeugd in Marokko werd zij ernstig ziek. Het bezoek aan een genezer, die haar in water opgeloste koranverzen laat drinken, mocht niet meer baten: Nashida stierf. Ze werd begraven en bleef dan ook achter in Marokko toen het gezin herenigd werd met de vader in België. Deze ingrijpende gebeurtenis heeft ervoor gezorgd dat de broers beiden nooit begraven willen worden en leidt na het overlijden van Hamid tot een daad die de ontknoping van de roman vormt.

Fantasie
Lamrabet is er in dit krachtige verhaal in geslaagd om niet te vervallen in een eenzijdige klaagzang. Deze sociaalkritische roman speelt zich af tegen de achtergrond van de bedreigingen van onze verrechtsende samenleving, en de financiële crisis en Arabische Lente plaatsen het verhaal duidelijk in de huidige tijd.
De thema’s die Lamrabet aansnijdt, zijn herkenbaar en invoelbaar voor ieder, ongeacht zijn culturele of sociale achtergrond. Geraffineerd toont ze hoe goede bedoelingen en mooie initiatieven ten onder gaan in het grote geweld van de mens – zelfs een kunstmanifestatie loopt volledig uit de hand en ontaardt in een politieke en religieuze strijd. Is het dan vreemd te willen vluchten in droom en fantasie die zoveel mooier zijn dan de werkelijkheid? Een, twee... en als ik bij drie mijn ogen open dan...

Marc Brester

Rachida Lamrabet, De man die niet begraven wilde worden
gebonden, 230 blz., € 19,95.
De Bezige Bij Antwerpen, ISBN 978 90 8542 290 7